Di sản cồng chiêng – nét văn hóa dân gian độc đáo của người S’tiêng

Di sản cồng chiêng – nét văn hóa dân gian độc đáo của người S’tiêng

Di sản văn hóa đồng bào Việt Nam vô cùng đa dạng và độc đáo. Tuy nhiều nhưng mỗi cái đều có nét đặc trưng riêng. Di sản cồng chiêng cũng vậy. Được xem là vật thông linh nhân loại với trời đất thiêng liêng. Người S’tiêng hay còn được gọi là Xtiêng. Là một trong 54 nhóm dân tộc Việt Nam. Tập trung chủ yếu ở một vài khu vực thuộc các tình và thành phố: Đồng Nai, Bình Phước, Tây Ninh. Và di sản cồng chiêng chính là một trong những nét đặc trưng riêng của người S’tiêng.

Di sản cồng chiêng có gì đặc sắc

Cồng chiêng được coi là nhạc cụ thuộc bộ gỗ. Có hình dạng là hình tròn như chiếc nón quai thao. Và người ta thường dùng dùi gỗ có quấn lớp vải mềm hoặc dùng tay để đánh. Được chia làm 3 loại. Đồng được làm chủ yếu bởi đồng hoặc đồng thau. Tuy nhiên, việc thay thế nó bằng một số kim loại khác đang được sử dụng phổ biến. Người có thể điều chỉnh ban giàn chiêng thì đó chắc chắn là một nhạc công giỏi. Hiện tại, các công cụ âm nhạc cổ điển như này sẽ ít người quan tâm . Để hạn chế tối đa việc này, ta cần đưa ra các hoạt động mà có thể sử dụng cồng chiêng. Để mọi người có thể tiếp xúc và biết đến rộng rãi, duy trì được sự nổi bật của nó.

Di sản cồng chiêng là một nét văn hóa có sức hút mạnh mẽ của đồng bào dân tộc S’tiêng

Cồng chiêng được xem là “di sản” văn hóa độc đáo có sức hút mạnh mẽ của đồng bào dân tộc S’tiêng. Cộng đồng dân tộc S’tiêng Bình Phước xem cồng chiêng là ngôn ngữ giao tiếp hàng đầu. Giữa con người, thần linh và các thế lực siêu nhiên. Mỗi chiếc cồng chiêng của từng gia đình biểu hiện cho tài sản, quyền lực và sự an toàn. Cồng chiêng S’tiêng đặc biệt không chỉ ở sự độc đáo về các bè trầm bổng mà còn là cuộc sống của người S’tiêng Bình Phước, nghe cồng chiêng là thấy được cả không gian săn bắn, không gian làm rẫy…

Nghệ thuật cồng chiêng – Điểm nổi bật nghệ thuật dân gian của người S’tiêng

Ông Lê Văn Quang, Chủ tịch Hội Văn học nghệ thuật Bình Phước, Chủ nhiệm đề tài nghiên cứu về văn hóa dân tộc S’tiêng Bình Phước cho rằng đồng bào S’tiêng quần cư khá lâu đời và tạo dựng cho riêng mình một bản sắc văn hóa đặc trưng.

Nổi bật là các loại hình nghệ thuật dân gian độc đáo, phong phú. Các loại hình nghệ thuật này không chỉ mang bản sắc riêng, phục vụ cộng đồng cư dân mà còn có sự giao thoa văn hóa với các cộng đồng dân tộc khác, làm cho nghệ thuật, trong đó có nghệ thuật cồng chiêng của đồng bào S’tiêng phong phú hơn

“Cắc cum cụp cum, cum cụp cum. Đuốc lồ ô bập bùng lên ánh lửa. Sóc Bom Bo rộn rã tiếng chày khuya… Cách mạng cần gạo nhiều để đánh Mỹ. Sóc Bom Bo sẵn có cối chày đây. Người Bom Bo sẵn có đôi bàn tay. Với tình yêu nước và thù giặc ngày ngày”.

Cồng chiêng của dân tộc S’tiêng ở Bình Phước

Theo các nhà nghiên cứu, cồng chiêng là loại nhạc khí bằng đồng, có khi pha vàng, bạc hoặc đồng đen. Cồng là loại có núm, chiêng không có núm. Nhạc cụ này có nhiều cỡ, đường kính từ 20-60cm, loại cực đại có thể lên tới 120 cm. Cồng chiêng có thể dùng đơn lẻ hoặc dùng theo dàn, bộ từ 2-13 chiếc, thậm chí có nơi 18-20 chiếc. Cồng chiêng có thể được gõ bằng dùi, đấm bằng tay. Người S’tiêng Bình Phước chủ yếu đấm bằng tay và áp dụng kỹ thuật chặn tiếng bằng tay trái hoặc tạo giai điệu trên một chiếc cồng, chiêng.

Theo thống kê, trên địa bàn tỉnh Bình Phước có 40 dân tộc thiểu số với khoảng 200.000 người. Chiếm khoảng 20% dân số toàn tỉnh; trong đó người dân tộc S’tiêng có khoảng 100.000 người. Đồng bào S’tiêng Bình Phước được xem là người dân tộc bản địa. Và sống lâu đời tại các huyện Bù Đăng, Bù Đốp, Hớn Quản, thị xã Bình Long, Phước Long.

Tại Bình Phước, địa danh sóc Bom Bo đã đi vào lịch sử. Bởi tinh thần cách mạng quật cường của đồng bào S’tiêng. Nhịp chày giã gạo của đồng bào S’tiêng cùng với âm thanh trầm bổng của tiếng nhạc từ cồng chiêng. Sự hòa quyện ấy đã đi vào lòng người qua những áng thơ ca.

Sóc Bom Bo (xã Bình Minh, huyện Bù Đăng) là nơi đồng bào S’tiêng quần cư, với lối sinh hoạt, phong tục, tập quán riêng. Đồng bào lấy sản xuất nông, lâm nghiệp làm nghề chính để mưu sinh. Và sử dụng sắc thái văn hóa truyền thống, qua làn điệu dân ca, điệu nhạc cồng chiêng. Tất cả làm nền tảng sinh hoạt đời sống văn hóa tinh thần. Năm 2009, tỉnh Bình Phước đã xây dựng khu bảo tồn văn hóa S’tiêng-Sóc Bom Bo. Với các công trình kiến trúc mang đậm nét văn hóa của dân tộc S’tiêng.

Nhận xét của mọi người về di sản văn hóa của người S’tiêng

“Cồng chiêng của Bình Phước là một bộ phận trong không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên. Di sản này đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. So với những loại hình nghệ thuật khác, cồng chiêng có vai trò đặc biệt quan trọng. Nhất là trong đời sống của người S’tiêng ở Bình Phước,” nhà nghiên cứu văn hóa Đinh Nho Dương – Bảo tàng Bình Phước cho biết.

“Âm thanh của cồng chiêng vang lên chính là âm thanh của lễ hội. Của văn hóa tâm linh của đồng bào S’tiêng. Đây là nét văn hóa riêng. Đồng thời cũng là niềm tự hào của đồng bào dân tộc S’tiêng Bình Phước,” ông Điểu Huyền Lít chia sẻ.

Bà Trương Thị Mỹ Huệ (Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bình Phước) cho biết, cồng chiêng là di sản văn hóa tồn tại từ nền văn hóa Đông Sơn. Cách nay khoảng 3.500-4.000 năm. Văn hóa cồng chiêng là loại hình nghệ thuật. Nó gắn với lịch sử văn hóa của các dân tộc thiểu số sống ở Nam Trường Sơn-Tây Nguyên nói chung. Và Bình Phước nói riêng. Theo bà Trương Thị Mỹ Huệ, trải qua thời gian, cồng chiêng đã trở thành nét văn hóa đặc trưng. Giúp đầy sức quyến rũ và hấp dẫn của người S’tiêng Bình Phước.

Di sản cồng chiêng trong đời sống văn hóa tinh thần của người S’tiêng

Trong đời sống văn hóa tinh thần của đồng bào S’tiêng, nghệ thuật trình diễn dân gian được xem là món ăn tinh thần không thể thiếu. Đối với nghệ thuật cồng chiêng, đây là một trong những loại hình nghệ thuật tiêu biểu. Và có giá trị tinh thần rất cao của người S’tiêng.

Khi một số thành viên trong gia đình mỗi người mang một nhạc cụ cồng. Hoặc chiêng lên tay cũng là lúc những giai điệu, âm hưởng của núi rừng vang lên. Âm thanh trầm, bổng ngân vang nhịp nhàng theo từng bước chân. Đi vòng quanh của những nghệ nhân đồng bào S’tiêng tạo thành hợp khúc của không gian núi rừng, nương rẫy.

Di sản cồng chiêng trong đời sống văn hóa tinh thần của người S'tiêng
chong-chieng-Tay-nguyen

Bên bếp lửa bập bùng, những tiếng hát, điệu nhảy vòng quanh hòa vào những nhịp. Cùng với thanh âm của cồng chiêng đã tạo nên một không gian riêng, của cây, của núi rừng,… Của lễ hội, nơi cộng đồng người dân tộc S’tiêng sinh sống.

Theo  nhà nghiên cứu Đinh Nho Dương, tất cả các lễ hội. Hay các hoạt động giao lưu văn hóa của cộng đồng dân cư S’tiêng đều có sự tham gia biểu diễn của cồng chiêng. Từ những lễ hội quy mô nhỏ mang tính gia đình. Cho đến những lễ hội của sóc, ấp đều không thể thiếu cồng chiêng.

“Không như các loại hình nghệ thuật khác, biểu diễn cồng chiêng còn mang ý nghĩa. Và nghi lễ tâm linh. Đối với cư dân S’tiêng, cồng chiêng vừa là tài sản quý. Nhưng cũng đồng thời là vật thiêng trong nhà. Muốn đưa cồng chiêng ra biểu diễn thì trước đó gia chủ phải làm lễ cúng,” ông Đinh Nho Dương, cho biết.

Sự góp mặt của di sản cồng chiêng trong các buổi lễ của người S’tiêng

Các hoạt động cồng chiêng trong những ngày lễ của người S'tiêng

Vào ngày lễ, Tết, hình ảnh quen thuộc bên ngọn lửa thiêng, những vòng người say sưa nhún nhảy theo tiếng cồng chiêng vang dội. Âm thanh cồng chiêng còn là chất men lôi cuốn gái trai vào những điệu múa hào hứng của cả cộng đồng trong những ngày lễ hội. Bởi cồng chiêng là một bộ phận không thể thiếu trong đời sống tinh thần của đồng bào S’tiêng.  Và nó là một nét đặc trưng riêng chỉ có ở người S’tiêng.

Người S’tiêng Bình Phước bảo vệ di sản như thế nào?

Ông Điểu Huyền Lít, người dân tộc S’tiêng ở thôn 7, xã Long Giang, thị xã Phước Long. Là người không chỉ “giữ hồn” cho di sản cồng chiêng của đồng bào S’tiêng Bình Phước. Mà còn là người cất công sưu tầm nhiều bộ cồng chiêng quý của đồng bào.

Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bình Phước cho biết, những năm qua, những người làm văn hóa ở Bình Phước đã tiếp nhận khuyến nghị từ các nhà khoa học quan tâm; khuyến khích các hoạt động văn hóa có sử dụng cồng chiêng; đồng thời, duy trì tổ chức các liên hoan cồng chiêng thường niên ở xã, huyện và tỉnh.

Qua đó, huy động các đội cồng chiêng. Và các nghệ nhân người S’tiêng tham gia nhằm truyền cảm hứng. Và góp phần bảo tồn giá trị văn hóa phi vật thể cồng chiêng. Tại trường dân tộc nội trú được khuyến khích đưa môn cồng chiêng vào truyền dạy cho các bậc học sinh người đồng bào dân tộc S’tiêng.

Người S'tiêng đang dạy các bạn trẻ cách chơi cồng chiêng

Bà Trương Thị Mỹ Huệ cho biết, nhờ đó đến nay, hầu hết các thôn, sóc người S’tiêng trên địa bàn Bình Phước đều có các đội cồng chiêng phục vụ đồng bào sinh hoạt cộng đồng, trong dịp hội hè.

“Để bảo tồn và phát huy nét đẹp, truyền thống của văn hóa S’tiêng nói chung. Và nghệ thuật cồng chiêng đồng bào S’tiêng nói riêng, cần có sự quan tâm đúng mức. Ưu tiên các nguồn lực cho công tác bảo tồn. Phát huy các giá trị di sản văn hóa; có chính sách hỗ trợ để cộng đồng có môi trường. Và không gian văn hóa rộng mở để bảo tồn di sản”, ông Lê Văn Quang nhận định.

Nguồn: baovanhoa.vn

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Sự kiện - Lễ hội